Cette semaine, le regard de Dimitris Ghionis se pose sur une région du Péloponnèse, l'Arcadie et, plus précisemment, sur le village de Dimitsana. Ce texte, dans lequel le journaliste évoque l'évolution de la bourgade à traves les décennies, est proposé en traduction française mais aussi en grec, dans sa version originale.
Ou comment une bourgade désertée a repris vie
Il y a vingt-cinq ans, Dimitsana, bourg historique d’Arcadie, était quasiment abandonnée, comme du reste la plus grande partie de la Grèce des montagnes après la fin de la guerre civile (1949); désertée par la catégorie la plus robuste de sa population, les jeunes qui, à la recherche d’une vie meilleure avaient émigré la mort dans l’âme, vers Athènes ou l’étranger.
L’aspect positif, c’est que la ville, dans les décennies qui ont suivi, ne s’est pas développée comme s’est développée la Grèce du littoral, et elle a ainsi été préservée.
Jusqu’à ce qu’en 1987, le département culturel et technologique de la Banque Grecque de Développement Industriel, participe à la création d’un Musée en plein air de l’hydraulique, en un lieu un peu en dehors de Dimitsana, dans la vallée légendaire du fleuve Loussios où autrefois étaient rassemblées toutes sortes d’activités qui avaient pour énergie motrice l’eau courante, et qui faisaient vivre les habitants. Il y avait des moulins pour les céréales, des fontaines pour le foulage des étoffes tissées, des tanneries, des scieries, des moulins à poudre (pour la production de la célèbre poudre à fusil de Dimitsana, cause bien souvent d’accidents mortels).
L’Archevêché de Gortynos et Megaloupoli a cédé les installations en ruines, qui appartenait au monastère voisin d’Aimialon et la réalisation du projet a commencé pour s’achever au bout d’environ dix ans. Cet ouvrage a été rendu possible grâce à son intégration dans le programme de l’Union Européenne, tandis qu’il était aussi pris en main par les autorités locales et les habitants.
Les deux principaux objectifs étaient les suivants: créer d’une part un pôle d’attraction sérieux pour les visiteurs de l’Arcadie montagneuse et d’autre part faire revivre le souvenir de ceux qui avaient vécu le fonctionnement de tous ces moulins. Et aussi enseigner aux jeunes l’importance de l’hydraulique dans la société pré-industrielle, ainsi que les techniques de production traditionnelles.
Dans les années qui ont suivi, le Musée s’est révélé un véritable pôle d’attraction, aussi bien pour les locaux que pour les visiteurs qui arrivent jusque là, seuls ou en groupes d’excursionnistes. Ce qui a eu pour conséquence de modifier l’aspect de Dimitsana: nouveaux hôtels, chambres d’hôtes, restaurants, entreprises, touristiques ou autres, tandis que les expatriés restauraient leurs maisons traditionnelles (Dimitsana est un bourg classé).
Récemment, un autre pôle d’attraction a vu le jour, financé par des donateurs et sponsors locaux, un Centre Culturel contemporain pour les congrès et colloques. Et aussi un théâtre en plein air baptisé du nom de Mikis Théodorakis, lequel, sous la dictature, avait été déporté dans la bourgade voisine de Zatouna, où d’ailleurs un musée porte aussi son nom.
Ajoutons que le passé de Dimitsana remonte à l’antiquité (elle s’appelait Theutis et Pausanias l’évoque), on y trouve des vestiges de murs cyclopéens, des musées historiques et religieux, des monastères, une bibliothèque qui contient des ouvrages précieux, des objets, des documents rares.
Autre fait d’importance: contrairement à la Grèce du littoral, la montagne demeure attirante été comme hiver.Et alors qu'autrefois, en autocar par les mauvaises routes, il fallait compter près d'une journée de voyage pour parcourir 210 km. depuis Athènes, aujourd’hui, en empruntant la Voie Attique et la Route Nationale, il suffit de moins de deux heures trente pour effectuer le trajet, dans un environnement verdoyant.
On peut estimer par conséquent que Dimitsana constitue un modèle, pour ce qui est de la capacité d’une bourgade désertée à se redresser. De sorte que, lorsqu’un jour il deviendra pleinement perceptible qu’Athènes, telle qu’elle est devenue, ne peut plus – surtout dans le contexte actuel de crise – entretenir la moitié de la population du pays, alors pourra commencer de façon plus systématique et avec les stimulations de l’Etat, ce que d’aucuns réalisent déjà: le retour aux foyers désertés.
Et en dehors des activités touristiques, il y a aussi les champs à cultiver de nouveau, le bétail, ne serait-ce que pour les besoins personnels. Les anciens le disent très bien: sous l’occupation, ce n’est pas la province qui a souffert de la faim, mais Athènes.
Traduit du grec par Isabelle Tloupas
☼ ☼ ☼ ☼
☼
Puiser sa force dans le passé
Ou comment une bourgade désertée a repris vie
Il y a vingt-cinq ans, Dimitsana, bourg historique d’Arcadie, était quasiment abandonnée, comme du reste la plus grande partie de la Grèce des montagnes après la fin de la guerre civile (1949); désertée par la catégorie la plus robuste de sa population, les jeunes qui, à la recherche d’une vie meilleure avaient émigré la mort dans l’âme, vers Athènes ou l’étranger.
L’aspect positif, c’est que la ville, dans les décennies qui ont suivi, ne s’est pas développée comme s’est développée la Grèce du littoral, et elle a ainsi été préservée.
Jusqu’à ce qu’en 1987, le département culturel et technologique de la Banque Grecque de Développement Industriel, participe à la création d’un Musée en plein air de l’hydraulique, en un lieu un peu en dehors de Dimitsana, dans la vallée légendaire du fleuve Loussios où autrefois étaient rassemblées toutes sortes d’activités qui avaient pour énergie motrice l’eau courante, et qui faisaient vivre les habitants. Il y avait des moulins pour les céréales, des fontaines pour le foulage des étoffes tissées, des tanneries, des scieries, des moulins à poudre (pour la production de la célèbre poudre à fusil de Dimitsana, cause bien souvent d’accidents mortels).
L’Archevêché de Gortynos et Megaloupoli a cédé les installations en ruines, qui appartenait au monastère voisin d’Aimialon et la réalisation du projet a commencé pour s’achever au bout d’environ dix ans. Cet ouvrage a été rendu possible grâce à son intégration dans le programme de l’Union Européenne, tandis qu’il était aussi pris en main par les autorités locales et les habitants.
Les deux principaux objectifs étaient les suivants: créer d’une part un pôle d’attraction sérieux pour les visiteurs de l’Arcadie montagneuse et d’autre part faire revivre le souvenir de ceux qui avaient vécu le fonctionnement de tous ces moulins. Et aussi enseigner aux jeunes l’importance de l’hydraulique dans la société pré-industrielle, ainsi que les techniques de production traditionnelles.
Dans les années qui ont suivi, le Musée s’est révélé un véritable pôle d’attraction, aussi bien pour les locaux que pour les visiteurs qui arrivent jusque là, seuls ou en groupes d’excursionnistes. Ce qui a eu pour conséquence de modifier l’aspect de Dimitsana: nouveaux hôtels, chambres d’hôtes, restaurants, entreprises, touristiques ou autres, tandis que les expatriés restauraient leurs maisons traditionnelles (Dimitsana est un bourg classé).
Récemment, un autre pôle d’attraction a vu le jour, financé par des donateurs et sponsors locaux, un Centre Culturel contemporain pour les congrès et colloques. Et aussi un théâtre en plein air baptisé du nom de Mikis Théodorakis, lequel, sous la dictature, avait été déporté dans la bourgade voisine de Zatouna, où d’ailleurs un musée porte aussi son nom.
Ajoutons que le passé de Dimitsana remonte à l’antiquité (elle s’appelait Theutis et Pausanias l’évoque), on y trouve des vestiges de murs cyclopéens, des musées historiques et religieux, des monastères, une bibliothèque qui contient des ouvrages précieux, des objets, des documents rares.
Autre fait d’importance: contrairement à la Grèce du littoral, la montagne demeure attirante été comme hiver.Et alors qu'autrefois, en autocar par les mauvaises routes, il fallait compter près d'une journée de voyage pour parcourir 210 km. depuis Athènes, aujourd’hui, en empruntant la Voie Attique et la Route Nationale, il suffit de moins de deux heures trente pour effectuer le trajet, dans un environnement verdoyant.
On peut estimer par conséquent que Dimitsana constitue un modèle, pour ce qui est de la capacité d’une bourgade désertée à se redresser. De sorte que, lorsqu’un jour il deviendra pleinement perceptible qu’Athènes, telle qu’elle est devenue, ne peut plus – surtout dans le contexte actuel de crise – entretenir la moitié de la population du pays, alors pourra commencer de façon plus systématique et avec les stimulations de l’Etat, ce que d’aucuns réalisent déjà: le retour aux foyers désertés.
Et en dehors des activités touristiques, il y a aussi les champs à cultiver de nouveau, le bétail, ne serait-ce que pour les besoins personnels. Les anciens le disent très bien: sous l’occupation, ce n’est pas la province qui a souffert de la faim, mais Athènes.
Dimitris Ghionis
Traduit du grec par Isabelle Tloupas
☼ ☼ ☼ ☼ ☼
Με δύναμη από το παρελθόν
‘Η Πως ζωντάνεψε ένας εγκαταλειμμένος τόπος
Πριν εικοσιπέντε χρόνια, η Δημητσάνα, η ιστορική αρκαδική κωμόπολη, ήταν ένας εγκαταλειμμένος τόπος, όπως άλλωστε το μεγαλύτερο μέρος της ορεινής Ελλάδας, μετά το τέλος του εμφυλίου (1949). Με αποδεκατισμένο το πιο εύρωστο κομμάτι του, τους νέους, που αναζητώντας μια καλύτερη ζωή, πήραν των ομματιών τους για Αθήνα και ξενιτιά.
Το καλό είναι ότι, στα χρόνια που ακολούθησαν, δεν αξιοποιήθηκε με τον τρόπο που αξιοποιήθηκε η παραλιακή Ελλάδα – κι έτσι διασώθηκε.
Ώσπου το 1987, το Πολιτιστικό Τεχνολογικό Τμήμα της Ελληνικής Τράπεζας Βιομηχανικής Ανάπτυξης (ΕΤΒΑ) ενδιαφέρθηκε για τη δημιουργία ενός πρότυπου Υπαίθριου Μουσείου Υδροκίνησης, σε μια περιοχή ελάχιστα έξω από τη Δημητσάνα, στη μυθική κοιλάδα του ποταμού Λούσιου, όπου τα προηγούμενα χρόνια ήταν συγκεντρωμένες σειρά δραστηριότητες, με κινητήρια δύναμη το τρεχούμενο νερό, που συντηρούσαν τους κατοίκους. Ηγουν: μύλοι (άλεθαν κυρίως δημητριακά), νεροτριβές (για την κατεργασία υφαντών), βυρσοδεψία (για την κατεργασία δερμάτων), νεροπρίονα (για την κοπή ξυλείας), μπαρουτόμυλοι (για την παραγωγή της περίφημης δημητσανίτικης μπαρούτης – με θανατηφόρα συχνά δυστυχήματα).
Η Μητρόπολη Γόρτυνος και Μεγαλουπόλεως παραχώρησε τη χρήση των ερειπωμένων εγκαταστάσεων (ανήκαν στην κοντινή Μονή Αιμιαλών) και άρχισε η υλοποίηση του έργου, που κράτησε περί τα δέκα χρόνια. Η ολοκλήρωσή του έγινε δυνατή και χάρη στην ένταξη του έργου στο Β’ Πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ενωσης, ενώ αγκαλιάστηκε από τις τοπικές αρχές και τους κατοίκους.
Δυο οι βασικοί στόχοι: Να δημιουργηθεί ένας σοβαρός πόλος έλξης για τους επισκέπτες της ορεινής Αρκαδίας, αφ’ ενός, και να αναβιώσουν, οι μνήμες εκείνων που έζησαν τη λειτουργία αυτών των μύλων, αφ’ εταίρου. Κι από κοντά, να διδαχθούν οι νεώτεροι τη σημασία της υδροκίνησης για την προβιομηχανική κοινωνία, καθώς και την τεχνολογία της παραδοσιακής παραγωγής.
Απ’ ο,τι φάνηκε, στα χρόνια που ακολούθησαν, το μουσείο έγινε πόλος έλξης, τόσο για τους ντόπιους, όσο και, κυρίως, για τους ξένους, που καταφτάνουν κατά μόνας ή με εκδρομικά πούλμαν. Με συνέπεια ν’ αλλάξει το πρόσωπο της Δημητσάνας: νέα ξενοδοχεία και ξενώνες, εστιατόρια, τουριστικές και άλλες επιχειρήσεις, ενώ οι ξενιτεμένοι επισκεύασαν τα παραδοσιακά σπιτικά τους (η Δημητσάνα έχει κηρυχθεί διατηρητέα).
Από κοντά, πρόσφατα, ολοκληρώθηκε, με δαπάνη τοπικών κληροδοτημάτων και χορηγών, ένας ακόμη πόλος έλξης , ένα σύγχρονο Διασυνεδριακό – Πολιτιστικό Κέντρο. Και, ακόμα, ένα υπαίθριο θέατρο, με τ’ όνομα του Μίκη Θεοδωράκη, που επί χούντας είχε εξοριστεί στη γειτονική Ζάτουνα, όπου υπάρχει και μουσείο με τ’ όνομά του.
Να προστεθεί ότι η Δημητσάνα διαθέτει ένα παρελθόν που μετράει από την αρχαιότητα (Τεύθις το αρχαίο της όνομα, με αναφορά στην «Ελλάδος Περιήγηση» του Παυσανία), με υπολείμματα από κυκλώπεια τείχη, ιστορικά και θρησκευτικά μουσεία, μονές , και βιβλιοθήκη με πολύτιμα συγγράμματα, έγγραφα και αντικείμενα.
Κάτι ακόμα σημαντικό: σε αντίθεση με την παραλιακή Ελλάδα, η ορεινή παραμένει ελκυστική χειμώνα – καλοκαίρι. Και εκεί που παλιότερα χρειαζόταν, με τις συγκοινωνίες και του παλιόδρομους , κοντά μια ημέρα για τα 210 χιλιόμετρα Αθήνα - Δημητσάνα, σήμερα, μέσω της Αττικής και της Εθνικής Οδού, αρκούν λιγότερες από δυόμιση ώρες, σε μια καταπράσινη, στο μεγαλύτερο μέρος της διαδρομή.
Μ’ αυτά και μ’ αυτά θα μπορούσε να εκτιμηθεί ότι η Δημητσάνα αποτελεί πρότυπο για το πώς μπορεί ένας εγκαταλειμμένος τόπος να πάρει απάνω του. Ώστε όταν κάποτε γίνει πληρέστερα αντιληπτό ότι η Αθήνα, έτσι όπως έχει καταντήσει, δεν αντέχει να συντηρεί – και μάλιστα με την υπάρχουσα κρίση – τους μισούς κατοίκους της χώρας, ν’ αρχίσει πιο συστηματικά – και με κάποια κρατικά κίνητρα – αυτό που κάποιοι πραγματοποιούν ήδη: η επιστροφή στις εγκαταλειμμένες γονικές εστίες.
Και δεν είναι μόνο οι τουριστικές δραστηριότητες. Είναι και τα ακαλλιέργητα χωράφια και τα ζωντανά - για προσωπικές, έστω, ανάγκες. (Οι παλιοί έχουν να λένε: στην Κατοχή δεν είναι η επαρχία που πείνασε, αλλά η Αθήνα).
‘Η Πως ζωντάνεψε ένας εγκαταλειμμένος τόπος
Πριν εικοσιπέντε χρόνια, η Δημητσάνα, η ιστορική αρκαδική κωμόπολη, ήταν ένας εγκαταλειμμένος τόπος, όπως άλλωστε το μεγαλύτερο μέρος της ορεινής Ελλάδας, μετά το τέλος του εμφυλίου (1949). Με αποδεκατισμένο το πιο εύρωστο κομμάτι του, τους νέους, που αναζητώντας μια καλύτερη ζωή, πήραν των ομματιών τους για Αθήνα και ξενιτιά.
Το καλό είναι ότι, στα χρόνια που ακολούθησαν, δεν αξιοποιήθηκε με τον τρόπο που αξιοποιήθηκε η παραλιακή Ελλάδα – κι έτσι διασώθηκε.
Ώσπου το 1987, το Πολιτιστικό Τεχνολογικό Τμήμα της Ελληνικής Τράπεζας Βιομηχανικής Ανάπτυξης (ΕΤΒΑ) ενδιαφέρθηκε για τη δημιουργία ενός πρότυπου Υπαίθριου Μουσείου Υδροκίνησης, σε μια περιοχή ελάχιστα έξω από τη Δημητσάνα, στη μυθική κοιλάδα του ποταμού Λούσιου, όπου τα προηγούμενα χρόνια ήταν συγκεντρωμένες σειρά δραστηριότητες, με κινητήρια δύναμη το τρεχούμενο νερό, που συντηρούσαν τους κατοίκους. Ηγουν: μύλοι (άλεθαν κυρίως δημητριακά), νεροτριβές (για την κατεργασία υφαντών), βυρσοδεψία (για την κατεργασία δερμάτων), νεροπρίονα (για την κοπή ξυλείας), μπαρουτόμυλοι (για την παραγωγή της περίφημης δημητσανίτικης μπαρούτης – με θανατηφόρα συχνά δυστυχήματα).
Η Μητρόπολη Γόρτυνος και Μεγαλουπόλεως παραχώρησε τη χρήση των ερειπωμένων εγκαταστάσεων (ανήκαν στην κοντινή Μονή Αιμιαλών) και άρχισε η υλοποίηση του έργου, που κράτησε περί τα δέκα χρόνια. Η ολοκλήρωσή του έγινε δυνατή και χάρη στην ένταξη του έργου στο Β’ Πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ενωσης, ενώ αγκαλιάστηκε από τις τοπικές αρχές και τους κατοίκους.
Δυο οι βασικοί στόχοι: Να δημιουργηθεί ένας σοβαρός πόλος έλξης για τους επισκέπτες της ορεινής Αρκαδίας, αφ’ ενός, και να αναβιώσουν, οι μνήμες εκείνων που έζησαν τη λειτουργία αυτών των μύλων, αφ’ εταίρου. Κι από κοντά, να διδαχθούν οι νεώτεροι τη σημασία της υδροκίνησης για την προβιομηχανική κοινωνία, καθώς και την τεχνολογία της παραδοσιακής παραγωγής.
Απ’ ο,τι φάνηκε, στα χρόνια που ακολούθησαν, το μουσείο έγινε πόλος έλξης, τόσο για τους ντόπιους, όσο και, κυρίως, για τους ξένους, που καταφτάνουν κατά μόνας ή με εκδρομικά πούλμαν. Με συνέπεια ν’ αλλάξει το πρόσωπο της Δημητσάνας: νέα ξενοδοχεία και ξενώνες, εστιατόρια, τουριστικές και άλλες επιχειρήσεις, ενώ οι ξενιτεμένοι επισκεύασαν τα παραδοσιακά σπιτικά τους (η Δημητσάνα έχει κηρυχθεί διατηρητέα).
Από κοντά, πρόσφατα, ολοκληρώθηκε, με δαπάνη τοπικών κληροδοτημάτων και χορηγών, ένας ακόμη πόλος έλξης , ένα σύγχρονο Διασυνεδριακό – Πολιτιστικό Κέντρο. Και, ακόμα, ένα υπαίθριο θέατρο, με τ’ όνομα του Μίκη Θεοδωράκη, που επί χούντας είχε εξοριστεί στη γειτονική Ζάτουνα, όπου υπάρχει και μουσείο με τ’ όνομά του.
Να προστεθεί ότι η Δημητσάνα διαθέτει ένα παρελθόν που μετράει από την αρχαιότητα (Τεύθις το αρχαίο της όνομα, με αναφορά στην «Ελλάδος Περιήγηση» του Παυσανία), με υπολείμματα από κυκλώπεια τείχη, ιστορικά και θρησκευτικά μουσεία, μονές , και βιβλιοθήκη με πολύτιμα συγγράμματα, έγγραφα και αντικείμενα.
Κάτι ακόμα σημαντικό: σε αντίθεση με την παραλιακή Ελλάδα, η ορεινή παραμένει ελκυστική χειμώνα – καλοκαίρι. Και εκεί που παλιότερα χρειαζόταν, με τις συγκοινωνίες και του παλιόδρομους , κοντά μια ημέρα για τα 210 χιλιόμετρα Αθήνα - Δημητσάνα, σήμερα, μέσω της Αττικής και της Εθνικής Οδού, αρκούν λιγότερες από δυόμιση ώρες, σε μια καταπράσινη, στο μεγαλύτερο μέρος της διαδρομή.
Μ’ αυτά και μ’ αυτά θα μπορούσε να εκτιμηθεί ότι η Δημητσάνα αποτελεί πρότυπο για το πώς μπορεί ένας εγκαταλειμμένος τόπος να πάρει απάνω του. Ώστε όταν κάποτε γίνει πληρέστερα αντιληπτό ότι η Αθήνα, έτσι όπως έχει καταντήσει, δεν αντέχει να συντηρεί – και μάλιστα με την υπάρχουσα κρίση – τους μισούς κατοίκους της χώρας, ν’ αρχίσει πιο συστηματικά – και με κάποια κρατικά κίνητρα – αυτό που κάποιοι πραγματοποιούν ήδη: η επιστροφή στις εγκαταλειμμένες γονικές εστίες.
Και δεν είναι μόνο οι τουριστικές δραστηριότητες. Είναι και τα ακαλλιέργητα χωράφια και τα ζωντανά - για προσωπικές, έστω, ανάγκες. (Οι παλιοί έχουν να λένε: στην Κατοχή δεν είναι η επαρχία που πείνασε, αλλά η Αθήνα).
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΚΙΩΝΗΣ
