Michel Sivignon* est géographe, spécialiste de la Grèce. Depuis les années soixante, il parcourt la Grèce et a constitué de riches archives photographiques.
Dans cette rubrique, Michel Sivignon présentera de nombreux paysages grecs, en utilisant comme support ses photographies. La première analyse qu'il vous propose, à partir de quatre photographies, concerne deux pratiques traditionnelles: l'installation de feutrage et le nettoyage des tapis à Gorgoyiri (Trikala).
Dans cette rubrique, Michel Sivignon présentera de nombreux paysages grecs, en utilisant comme support ses photographies. La première analyse qu'il vous propose, à partir de quatre photographies, concerne deux pratiques traditionnelles: l'installation de feutrage et le nettoyage des tapis à Gorgoyiri (Trikala).
ΝΕΡΟΤΡΙΒΕΙΟ : εγκατάσταση για το χνούδιασμα και το καθάρισμα των χαλιών στο Γοργογύρι (Τρίκαλα)
Γοργογύρι Τρικάλων
Οι φηλές κορυφές του Κόζιακα δεσπόζουν της θεσσαλικής πεδιάδας. Το βουνό φτάνει τα 2000μ. Μια πολύ απότομη πλαγιά από βράχια κυρίως ασβεστολιθικά υψώνεται με μιας πάνω από την πεδιάδα.
Για να εισδύσει κανείς στο όρος Πίνδος, πρέπει να περάσει νότια, ανεβαίνοντας την κοιλάδα του Πορταϊκού· εκεί, στην έξοδο, βρίσκεται η μικρή πόλη Πύλη. Μπορούμε επίσης να κάνουμε το γύρο του Kόζιακα από την βόρεια πλευρά και την υψηλή κοιλάδα του Πηνειού, στο ύψος της Καλαμπάκας.
Από αυτα τα δύο διάσελα περνούσαν οι ημι-νομάδες κτηνοτρόφοι, δηλαδή, οι Σαρακατσαναίοι και οι Βλάχοι, οι οποίοι του Αγίου Γεωργίου ανέβαιναν στα καλοκαιρινά βοσκοτόπια τους και του Αγίου Δημητρίου κατέβαιναν για να ξαναβρούν τα χειμαδιά τους στην πεδιάδα.
Η εκτροφή των προβάτων τροφοδοτούσε τα επαγγέλματα που είχαν σχέση με το κρέας, το μαλλί και τα δέρματα.
Δριστέλλα στο Γοργογύρι
Οι βροχές που ποτίζουν τον Κόζιακα υδροδοτούν πολλαπλές πηγές στα όρια της πεδιάδας. Τα νερά οδηγούνται μέσα απο κανάλια σε λούκια, όπως αυτά της φωτογραφίας.
Τα τσίγκινα αυτά λούκια, φέρνουν το νερό στο χείλος ενός ξύλινου κάδου, χωμένου μέσα στο έδαφος, μέσα στον οποίο το νερό υπό πίεση προκαλεί ένα βίαιο και ακατάπαυστο στρόβιλο.
Για ώρες βουτάνε μέσα σ'αυτόν τον κάδο τις κουβέρτες ή τα χαλιά, μόλις βγουν από τον αργαλειό, για να σφίξει και να χνουδιάσει το υφάδι και να αποκτήσουν μία όψη θολή οι ίνες του μαλλιού.
Σχετικά με την δραστηριότητα αυτή, το χωριό Γοργογύρι είναι το πιο γνωστό: είναι εξοπλισμένο με πολλές δριστέλλες, συχνά τοποθετημένες η μία μετά την άλλη, επωφελούμενες από την κλίση της ροής που έχει το νερό κατεβαίνοντας από το βουνό.
Δριστέλλα
Αυτή η εγκατάσταση ονομάζεται νεροτριβείο στα ελληνικά και δριστέλλα στα βλάχικα. Τα βλάχικα είναι μία γλώσσα ρωμαϊκής καταγωγής συγγενής με τα ρουμανικά.
Πολλοί είναι οι Βλάχοι που μιλάνε και ελληνικά και βλάχικα σ'αυτή την περιοχή.
Πoιμένες στην αρχή, ξεκινώντας από την εκτροφή των προβάτων, επεκτάθηκαν σε όλα τα συναφή επαγγέλματα της επεξεργασίας των κρεάτων, των δερμάτων, του μαλλιού.
'Εγιναν χασάπηδες, ξενοδόχοι, υφαντουργοί και κάτοχοι των εγκαταστάσεων πλυσίματος και χνουδιάσματος του μαλλιού. 'Ησαν επίσης μουλαράδες και κατά τον 19° αιώνα καραβάνια Βλάχων μουλαράδων από την Θεσσαλία έφταναν μέχρι το Βουκουρέστι και την Κωνσταντινούπολη.
Κλεινό : στέγνωμα της φλοκάτης
Τα χωριά που βρίσκονται κατά μήκος του τείχους του Κόζιακα, όπου το νερό αφθονεί, ειδικεύονται στην επεξεργασία και το καθάρισμα των χαλιών.
Σ'αυτή την φωτογραφία τραβηγμένη κοντά στην Καλαμπάκα, βλέπουμε τα χαλιά να στεγνώνουν μόλις βγουν από τα μοντέρνα, μεταλλικά νεροτριβεία.
Στην δεκαετία του '70 ευδοκιμούσε η παραγωγή των χαλιών τύπου φλοκάτης ( ονομάζονται επίσης βελέντζες ) με αποτέλεσμα μία έντονη δραστηριότητα να αναπτυχθεί στο Γοργογύρι και στα χωριά γύρω από τα Tρίκαλα.
Πρόκειτο για μια βιοτεχνική παραγωγή, αφού κάθε σπιτικό είχε τον αργαλειό του.
Η δραστηριότητα αυτή μειώθηκε πολύ, συνέπεια της εξέλιξης της μόδας της διακόσμησης, αλλά επίσης και γιατί στις ελληνικές οικογένειες, η φλοκάτη είχε συνδεθεί με την περίοδο της φτώχειας, από την οποία υπέφερε η χώρα μετά τον 2° παγκόσμιο πόλεμο, και δεν έχαιρε πάvτα εκτιμήσεως.
Δεν είναι σπάνιο να δει κανείς φλοκάτες σε πολύ καλή κατάσταση πεταμένες στα μπάζα για να τις ξεφορτωθούν.
Επιπλέον όμως περάσαμε και σε μία βιομηχανική παραγωγή, συνέπεια της αύξησης της ζήτησης στην δυτική Ευρώπη και ιδιαίτερα στην Γερμανία .
Στις θεσσαλικές πόλεις χτίστηκαν εργοστάσια φλοκάτης αλλά και άλλων ειδών χαλιών, συχνά με την πρωτοβουλία βλάχικων οικογενειών.
Γοργογύρι Τρικάλων
Οι φηλές κορυφές του Κόζιακα δεσπόζουν της θεσσαλικής πεδιάδας. Το βουνό φτάνει τα 2000μ. Μια πολύ απότομη πλαγιά από βράχια κυρίως ασβεστολιθικά υψώνεται με μιας πάνω από την πεδιάδα.
Για να εισδύσει κανείς στο όρος Πίνδος, πρέπει να περάσει νότια, ανεβαίνοντας την κοιλάδα του Πορταϊκού· εκεί, στην έξοδο, βρίσκεται η μικρή πόλη Πύλη. Μπορούμε επίσης να κάνουμε το γύρο του Kόζιακα από την βόρεια πλευρά και την υψηλή κοιλάδα του Πηνειού, στο ύψος της Καλαμπάκας.
Από αυτα τα δύο διάσελα περνούσαν οι ημι-νομάδες κτηνοτρόφοι, δηλαδή, οι Σαρακατσαναίοι και οι Βλάχοι, οι οποίοι του Αγίου Γεωργίου ανέβαιναν στα καλοκαιρινά βοσκοτόπια τους και του Αγίου Δημητρίου κατέβαιναν για να ξαναβρούν τα χειμαδιά τους στην πεδιάδα.
Η εκτροφή των προβάτων τροφοδοτούσε τα επαγγέλματα που είχαν σχέση με το κρέας, το μαλλί και τα δέρματα.
Δριστέλλα στο Γοργογύρι
Οι βροχές που ποτίζουν τον Κόζιακα υδροδοτούν πολλαπλές πηγές στα όρια της πεδιάδας. Τα νερά οδηγούνται μέσα απο κανάλια σε λούκια, όπως αυτά της φωτογραφίας.
Τα τσίγκινα αυτά λούκια, φέρνουν το νερό στο χείλος ενός ξύλινου κάδου, χωμένου μέσα στο έδαφος, μέσα στον οποίο το νερό υπό πίεση προκαλεί ένα βίαιο και ακατάπαυστο στρόβιλο.
Για ώρες βουτάνε μέσα σ'αυτόν τον κάδο τις κουβέρτες ή τα χαλιά, μόλις βγουν από τον αργαλειό, για να σφίξει και να χνουδιάσει το υφάδι και να αποκτήσουν μία όψη θολή οι ίνες του μαλλιού.
Σχετικά με την δραστηριότητα αυτή, το χωριό Γοργογύρι είναι το πιο γνωστό: είναι εξοπλισμένο με πολλές δριστέλλες, συχνά τοποθετημένες η μία μετά την άλλη, επωφελούμενες από την κλίση της ροής που έχει το νερό κατεβαίνοντας από το βουνό.
Δριστέλλα
Αυτή η εγκατάσταση ονομάζεται νεροτριβείο στα ελληνικά και δριστέλλα στα βλάχικα. Τα βλάχικα είναι μία γλώσσα ρωμαϊκής καταγωγής συγγενής με τα ρουμανικά.
Πολλοί είναι οι Βλάχοι που μιλάνε και ελληνικά και βλάχικα σ'αυτή την περιοχή.
Πoιμένες στην αρχή, ξεκινώντας από την εκτροφή των προβάτων, επεκτάθηκαν σε όλα τα συναφή επαγγέλματα της επεξεργασίας των κρεάτων, των δερμάτων, του μαλλιού.
'Εγιναν χασάπηδες, ξενοδόχοι, υφαντουργοί και κάτοχοι των εγκαταστάσεων πλυσίματος και χνουδιάσματος του μαλλιού. 'Ησαν επίσης μουλαράδες και κατά τον 19° αιώνα καραβάνια Βλάχων μουλαράδων από την Θεσσαλία έφταναν μέχρι το Βουκουρέστι και την Κωνσταντινούπολη.
Κλεινό : στέγνωμα της φλοκάτης
Τα χωριά που βρίσκονται κατά μήκος του τείχους του Κόζιακα, όπου το νερό αφθονεί, ειδικεύονται στην επεξεργασία και το καθάρισμα των χαλιών.
Σ'αυτή την φωτογραφία τραβηγμένη κοντά στην Καλαμπάκα, βλέπουμε τα χαλιά να στεγνώνουν μόλις βγουν από τα μοντέρνα, μεταλλικά νεροτριβεία.
Στην δεκαετία του '70 ευδοκιμούσε η παραγωγή των χαλιών τύπου φλοκάτης ( ονομάζονται επίσης βελέντζες ) με αποτέλεσμα μία έντονη δραστηριότητα να αναπτυχθεί στο Γοργογύρι και στα χωριά γύρω από τα Tρίκαλα.
Πρόκειτο για μια βιοτεχνική παραγωγή, αφού κάθε σπιτικό είχε τον αργαλειό του.
Η δραστηριότητα αυτή μειώθηκε πολύ, συνέπεια της εξέλιξης της μόδας της διακόσμησης, αλλά επίσης και γιατί στις ελληνικές οικογένειες, η φλοκάτη είχε συνδεθεί με την περίοδο της φτώχειας, από την οποία υπέφερε η χώρα μετά τον 2° παγκόσμιο πόλεμο, και δεν έχαιρε πάvτα εκτιμήσεως.
Δεν είναι σπάνιο να δει κανείς φλοκάτες σε πολύ καλή κατάσταση πεταμένες στα μπάζα για να τις ξεφορτωθούν.
Επιπλέον όμως περάσαμε και σε μία βιομηχανική παραγωγή, συνέπεια της αύξησης της ζήτησης στην δυτική Ευρώπη και ιδιαίτερα στην Γερμανία .
Στις θεσσαλικές πόλεις χτίστηκαν εργοστάσια φλοκάτης αλλά και άλλων ειδών χαλιών, συχνά με την πρωτοβουλία βλάχικων οικογενειών.
Texte traduit du français par Dimitra Makri
NEROTRIVIO: installation de feutrage et nettoyage des tapis à Gorgoyiri (Trikala)
Gorgoyiri (Trikala)Les hauteurs du Koziakas dominent la plaine de Thessalie. C’est une montagne qui atteint presque 2000m. Un versant très abrupt de roches majoritairement calcaires s’élève d’un seul jet au-dessus de la plaine.
Pour pénétrer dans la montagne du Pinde, on doit passer au sud, en remontant la vallée du Portaïkos. Là se trouve au débouché de la montagne la petite ville de Pili. On peut aussi contourner le Koziakas par le nord et la haute vallée du Pinios, à la hauteur de Kalambaka.
C’est par ces deux défilés que passaient avec leurs troupeaux les éleveurs semi-nomades, soit les Sarakatsanes, soit les Valaques qui montaient dans leurs estives à la Saint Georges et redescendaient à la Saint Démètre pour retrouver leurs pâturages d’hiver dans la plaine. L’élevage du mouton alimentait les métiers de la viande, de la laine et des peaux.
Dristella à GiorgoyiriLes pluies qui arrosent le Koziakas nourrissent de nombreuses sources au contact de la plaine. Canalisées, ces eaux sont reliées à des conduites forcées telles celles de la photo.
Les conduites forcées en tôle apportent l’eau sur le bord d’une cuve en bois enterrée dans le sol. L’eau sous pression produit un violent et incessant tourbillon. Pendant plusieurs heures, on plonge dans cette cuve les couvertures ou tapis à leur sortie du métier à tisser, pour resserrer la trame, la feutrer et donner du flou aux brins de laine.
Le village de Gorgoyiri est le plus connu pour cette activité: il est équipé de plusieurs dristellas, souvent disposées l’une à la suite de l’autre, à la faveur de la pente d’un cours d’eau qui descend de la montagne.
DristellaCette installation se dit nerotrivio en grec et dristella en valaque. Le valaque est une langue de racine romaine, proche du roumain. Les Valaques (Vlakhi), qui parlent à la fois le grec et le valaque sont nombreux dans la région.
A l’origine, ce sont des pasteurs et à partir de l’élevage du mouton, ils se sont répandus dans tous les métiers annexes du traitement de la viande, des peaux et de la laine. Ils étaient bouchers, aubergistes, tisserands et ils possédaient les installations de lavage et feutrage des laines. Ils étaient aussi muletiers et au XIXe siècle, des caravanes de muletiers valaques de Thessalie se rendaient jusqu’à Bucarest ou Constantinople.
Klinos séchage des flokatiLe long de la muraille du Koziakas, où l’eau courante abonde les villages sont spécialisés dans le traitement et le nettoyage des tapis. Sur cette photo prise près de Kalambaka, on voit sécher des tapis au sortir de leur passage dans des nerotrivio métalliques modernes.
Dans les années 70, la fabrication des tapis de type flokati (qu’on appelle aussi velenza) était prospère et procurait une intense activité à Gorgoyiri et aux villages autour de Trikala. Il s’agissait d’une fabrication artisanale; chaque foyer avait un métier. Cette activité a beaucoup diminué, par suite de l’évolution des modes de la décoration et parce que dans les familles grecques, le flokati, assimilé à la période de pauvreté dont le pays a souffert au sortir de la Seconde Guerre Mondiale, ne jouit pas toujours d’une image favorable. Il n’est pas rare de trouver sur les décharges (baza) des flokatis en bon état dont on s’est débarrassé.
Mais on était également passé à une fabrication industrielle, à la suite de la croissance de la demande en Europe occidentale et particulièrement en Allemagne. Dans les villes de Thessalie se sont construites des usines de flokati mais aussi d’autres types de tapis, souvent à l’initiative de familles valaques.
Michel Sivignon
*Michel Sivignon est professeur émérite à l'Université de Paris X - Nanterre. Il a également enseigné à l'université de Thessalie et a été directeur de recherches au Centre National de Recherches Sociales à Athènes. Parmi ses nombreuses publications, nous rappelons l'exhaustif Atlas de la Grèce, Paris, La Documentation française, 2003.
